Różnorodne przemiany codziennego życia powodują, że zmienia się model rodziny i wychowania a także pogłębiają się trudności wychowawcze. Małe dziecko charakteryzuje się dużą plastycznością na wpływy innych osób i środowiska. To właśnie w dużej mierze od wychowania zależy "kto wyrośnie" z małego dziecka i jakim człowiekiem będzie w przyszłości. Te różnorakie i nieodzowne przemiany niosą ze sobą często negatywne zjawiska życia społecznego, do których należy zjawisko niedostosowania społecznego. Termin ten został wprowadzony przez Marie Grzegorzewską w 1959 roku. Nie jest on jednak jednoznacznie stosowany i bywa używany wymiennie np. dziecko moralnie zaniedbane, dziecko wykolejone czy dziecko z zaburzeniami w zachowaniu się. Pojęciem najłagodniejszym w brzmieniu i obejmującym wszystkie rodzaje trudności wychowawczych jest pojęcie zaburzenia w zachowaniu się.

Do niektórych objawów społecznego niedostosowania należą: lękliwość, agresja, lenistwo, ucieczki , wagary , kłamstwa, itp., a więc formy zaburzenia zachowania.O zaburzeniu zachowania mówimy wtedy, gdy takie zachowanie jest trwałe i nieznośne dla otoczenia, jest to odchylenie od normy w zachowaniu się danego dziecka. Normą zaś są zasady moralne, obyczaje i zwyczaje przyjęte w danym środowisku. Zaburzenie w zachowaniu się dziecka pojawia się wtedy, gdy zostaje zachwiana równowaga pomiędzy środowiskiem a jednostką. Oznacza to, że przyczyna może tkwić zarówno w środowisku, jak i jednostce (tj. temperamencie, zdrowiu psychicznym czy fizycznym), jest ono także dowodem zmian, jakie musiały nastąpić w psychice dziecka. Zaburzenie manifestuje się na zewnątrz formami łagodnymi jak niepowodzenia w nauce, bunty przeciw autorytetowi i nieco ostrzejszymi jak nerwice, przestępczość.

A więc za niedostosowane należy uznać to dziecko, które rozwija się w taki sposób, że odbija się to źle na nim samym albo na jego kolegach, a które bez specjalnej pomocy z zewnątrz nie może poprawić swych stosunków z rodzicami, nauczycielami i innymi dorosłymi. Dziecko niedostosowane społecznie często ma nieżyczliwy stosunek do drugiego człowieka, do cudzego mienia, regulaminów, norm i zarządzeń, co przysparza mu wielu kłopotów zarówno w domu, jak i w środowisku szkolnym czy rówieśniczym. Zauważyć u niego można tendencje społecznie negatywne czyli odwrócenie zainteresowań od wartości pozytywnych, niechęć do pracy i nauki, brak poczucia odpowiedzialności za swoje czyny.

Przyczyny niedostosowania społecznego.

Przyczyn niedostosowania społecznego może być bardzo wiele, ja jednak chciałabym się skupić na oddziaływaniach rodziców i ich postawach rodzicielskich. Z wychowawczego punktu widzenia mogą one odgrywać rolę wysoce konstruktywną lub negatywną. Postawy rodzicielskie stanowią istotny czynnik w kształtowaniu osobowości dziecka. Duża rolę odgrywa tu stosunek emocjonalny rodziców do dzieci, to w jaki sposób z nimi postępują i jakie stosują środki wychowawcze (nagrody i kary, wyjaśnianie i tłumaczenie trudnych problemów).

Nieprawidłowe postawy rodzicielskie wywierają szkodliwy wpływ na rozwój dziecka. Do jednej z bardziej nieprawidłowych postaw rodzicielskich należy postawa unikająca, która charakteryzuje się obojętnością uczuciową rodziców, brakiem poczucia odpowiedzialności za dziecko, brakiem troski o jego dobro. Rodzice o takiej postawie pozostawiają dziecku zbyt dużą swobodę, nie angażując się w jego sprawy, zaniedbują swoje dziecko zarówno pod względem uczuciowym, jak i opieki nad nim. W sytuacjach, gdzie dzieci zostają pozostawione same sobie częściej wychodzą na ulicę spotykając przypadkowych towarzyszy zabaw i poddając się ich wpływom. Jeśli nawyki zdobyte na ulicy nie są korygowane przez rodziców dochodzi do ich utrwalenia, a następnie do zachowań niezgodnych z ogólnie przyjętymi normami. Następną negatywną postawą rodzicielską jest postawa nadmiernie wymagająca. Polega ona na przestrzeganiu surowych zasad i przepisów oraz stosowaniu kar za ich naruszenie, przy czym indywidualne cechy i możliwości dziecka nie zostają w ogóle uwzględnione. Dziecku stawia się wymagania, którym nie jest wstanie sprostać mimo najlepszych chęci. Rodzice zwracają się do dziecka w formie nakazów i zakazów oraz nie traktują go jako równoprawnego członka rodziny. Postawa nadmiernie wymagająca nazywa się inaczej postawą autorytatywną. Działa ona na dziecko pozaintelektualnie, nie wyzwala refleksji oraz zdolności przyswajania i przetwarzania sądów. W ten sposób dziecko pozbawione zostaje samodzielności, przeżywa bunty i konflikty z rówieśnikami czy wychowawcami, poza tym ucieka od odpowiedzialności. Z postawą odtrącającą mamy do czynienia przy nadmiernym dystansieuczuciowym i dominacji rodziców. Postawa ta przejawia się w traktowaniu dziecka jako ogromnego ciężaru jaki spoczywa na rodzicach. Nie okazują oni wtedy uczuć pozytywnych dziecku, ciągle go krytykują, a także stosują surowe kary i brutalnie z nim postępują. Postawa odtrącająca sprzyja kształtowaniu się u dziecka cech takich jak: agresywność, nieposłuszeństwo, kłótliwość, kłamstwa, zahamowanie społeczne, itp. Inną niewłaściwą, a groźną w swych skutkach jest postawa nadmiernie chroniąca, odznaczająca się zbyt czułą opieką rodziców. Wynika ona z lękowego nastawienia rodziców do otaczającego świata. Każda sytuacja życiowa jawi się tutaj jako zagrożenie dla dziecka, przed którym należy go chronić. Dziecko pozbawia się samodzielności i rozwiązuje się za niego nawet najłatwiejsze problemy np. ubieranie, mycie, odrabianie lekcji. Postawa ta sprzyja kształtowaniu się u dziecka bierności, braku inicjatywy, zuchwalstwa, awanturowania się, nadmiernej pewności siebie, może powodować też wygórowane wymagania względem rodziców i tyranizowanie matki, nastawienie egoistyczne.

Nieprawidłowe postawy rodziców wiążą się z niezaspokojeniem podstawowych potrzeb psychicznych dziecka takich jak:miłości, akceptacji, bezpieczeństwa, zrozumieniaitd., co w następstwie znajduje wyraz w pojawieniu się zaburzeń w zachowaniu dziecka, a po jakimś czasie trwałych, ujemnych rysów osobowości. Zaburzenia w zachowaniu się dzieci pozostają w ścisłym związku z atmosferą panującą w rodzinie. Dziecko rosnące w warunkach niekorzystnych, pozbawione czułości rodziców będzie traktowało otaczający świat jako zagrażający, niekiedy nawet wrogi. Nieprawidłowe postawy rodziców powodują nerwice, zachowania aspołeczne i antyspołeczne, są przyczyną niedostosowania społecznego i jego różnych przejawów. Każdy rodzic powinien zdawać sobie sprawę, że od jego postaw i postępowania zależy, jak zostanie ukształtowana osobowość dziecka, czy będzie ono oschłe w kontaktach społecznych, czy też nastawione ku ludziom. Pragnieniem zdrowych i kochających rodziców jest takie wychowanie dziecka, które pozwoli mu na przystosowanie się do wymogów życia społecznego bez większych konfliktów i zakłóceń. Warunkiem ułatwiającym to zadanie winien być właściwy klimat rodzinny oraz powstanie u dziecka właściwej ochrony tzw. security czyli pogodnego stanu psychicznego, który umożliwi mu bez wyolbrzymionych obaw wkraczać w życie.   

                 Jeśli rodzice darzą dziecko zaufaniem i swobodą oraz zawsze wspierają go w trudnych sytuacjach ma ono szansę na to, by być pewne siebie, bystre, zdolne do współdziałania z rówieśnikami oraz by potrafiło rozwiązywać trudne zadania. I właśnie takich owoców wychowania życzę wszystkim rodzicom .

                                                         mgr A. Kosowicz -pedagog